Żywienie krów zasuszanych
Okres zasuszania to kluczowy etap w cyklu życiowym każdej krowy mlecznej. Żywienie dostosowane do rzeczywistych potrzeb krów w tej fazie wspiera zdrowie zarówno krów, jak i cieląt oraz redukuje ryzyko wystąpienia groźnych zaburzeń metabolicznych, takich jak ketoza czy porażenie poporodowe. Staranne zaplanowanie tego okresu i właściwa opieka nad stadem mają decydujące znaczenie dla opłacalności produkcji mleka.
Wyzwania w żywieniu krów zasuszanych
Okres zasuszania, a w szczególności prawidłowe żywienie krów w tym czasie, mają decydujące znaczenie dla stabilnego wejścia zwierząt w kolejną laktację. Typowe wyzwania pojawiające się po wycieleniu to przede wszystkim wahania w poborze paszy, nadmierna mobilizacja rezerw tłuszczowych oraz znaczne obciążenie wątroby. Dzięki ukierunkowanej strategii żywieniowej i odpowiedniemu zarządzaniu stadem faza przejściowa będzie dla krów dużo bezpieczniejsza.
Jak długo powinna trwać faza zasuszania?
Rys. 1 Wpływ okresu zasuszania na wydajność w okresie 305 dni
Długość okresu zasuszania ma znaczący wpływ na wydajność mleczną. Krowy, u których okres zasuszania trwa od 50 do 70 dni, osiągają najlepsze wyniki w kolejnej laktacji (rys. 1). Poza tym przedziałem czasowym rośnie ryzyko brakowania zwierząt, a ich płodność spada. Odpowiednio długa faza odpoczynku umożliwia wymieniu pełną regenerację.
Jaką kondycję powinny mieć krowy w fazie zasuszania?
Kondycja krów podczas wycielenia ma przełożenie na zdrowie i wydajność w kolejnej laktacji. Celem jest uzyskanie oceny kondycji ciała (BCS) na poziomie około 3,0 do 3,5 punktu w momencie rozpoczęcia zasuszania. Krowy o zbyt wysokiej kondycji po wycieleniu często mobilizują większe ilości wolnych kwasów tłuszczowych (NEFA), co zwiększa ryzyko wystąpienia ketozy i obciążenia wątroby. Z kolei zwierzęta o zbyt niskiej kondycji dysponują zbyt małymi rezerwami energii na udany start w laktację. W okresie zasuszania wskaźnik BCS nie powinien zmienić się o więcej niż 0,5 punktu.
Jak powinna wyglądać dawka żywieniowa dla krów zasuszanych?
Rys. 2 Wytyczne dla jedno- i dwufazowego żywienia krów zasuszanych
Krowy w okresie zasuszania bardzo źle znoszą wszelkie zmiany. Dawka żywieniowa powinna być stała i oparta na tych samych komponentach, które zwierzęta dostaną po wycieleniu. Łagodna i stopniowa zmiana paszy pozwala bakteriom w żwaczu spokojnie się przestawić, co przeciwdziała późniejszym spadkom wydajności. Dawka dla krów w okresie zasuszania może być podawana w systemie jedno- lub dwufazowym (rys. 2). W obu wariantach dzienny pobór paszy powinien wynosić powyżej 12 kg suchej masy (SM). Pozwala to zapobiec zbytniemu zmniejszeniu pojemności żwacza przed porodem, co mogłoby ograniczyć pobór suchej masy na początku laktacji.
Jaką rolę odgrywa bilans kationowo-anionowy (DCAB) w fazie zasuszania?
Bilans kationowo-anionowy dawki (DCAB) to kluczowe narzędzie w żywieniu krów w okresie zasuszania, które pozwala zapobiegać porażeniu poporodowemu. DCAB określa stosunek dodatnio naładowanych kationów (przede wszystkim potasu i sodu) do ujemnie naładowanych anionów (głównie chloru i siarki) w dawce żywieniowej.
Rys. 3 Zawartość DCAB w kiszonce z kukurydzy i trawy oraz w słomie w 2025 r.
Ujemna wartość DCAB (którą uzyskuje się przez podawanie soli kwaśnych) delikatnie obniża pH krwi. Ta kontrolowana, lekka kwasica metaboliczna pobudza do działania naturalne hormony krowy – parathormon oraz witaminę D3. Dzięki temu podczas wycielania krowa potrafi znacznie szybciej uwalniać wapń z kości i lepiej przyswajać go w jelitach. Starsze krowy wolniej reagują na te sygnały hormonalne, z kolei młodsze szybko wpadają w niedobór wapnia pod wpływem stresu lub gdy gwałtownie spadnie ich pobór paszy. Największym wyzwaniem są tutaj pasze objętościowe. Wartości DCAB w paszy potrafią ulegać znacznym wahaniom (rys. 3) – od -90 do nawet +800 meq/kg suchej masy. Dlatego bez dokładnego zbadania pasz objętościowych, precyzyjne ustawienie bilansu DCAB jest po prostu niemożliwe.
Jak powinno wyglądać zaopatrzenie w fosfor i wapń?
Warto wiedzieć, że bilans DCAB zadziała tylko wtedy, gdy ilość składników mineralnych w dawce żywieniowej będzie dokładnie dopasowana do konkretnego etapu okresu zasuszania. W początkowej fazie zasuszania należy zatem stosować niewielką dawkę wapnia. Znaczny nadmiar wapnia w tej fazie może osłabić zdolność organizmu do samodzielnej mobilizacji wapnia. Jeśli w okresie żywienia przygotowawczego, około trzy tygodnie przed wycieleniem, uwzględnia się bilans DCAB, zawartość wapnia w dawce żywieniowej można, a nawet należy, nieznacznie zwiększyć (o około 0,7–0,9% w SM). Kwaśne sole zwiększają wydalanie wapnia z moczem, a jelito jest już gotowe do wchłaniania jego większej ilości.
Jeśli w dawce żywieniowej nie obniża się bilansu DCAB, wtedy poziom wapnia musi być utrzymywany na skrajnie niskim poziomie (poniżej 0,40% w suchej masie). Ma to na celu wywołanie u krowy sztucznego niedoboru, co zmusi jej organizm do uruchomienia zapasów tego pierwiastka.
Głównym przeciwnikiem wapnia jest fosfor. Zbyt wysoka zawartość fosforu w dawce dla krów w okresie zasuszania (powyżej 0,35% w suchej masie) blokuje wytwarzanie aktywnej witaminy D3 w nerkach. To nieuchronnie prowadzi do gorszego uwalniania wapnia i drastycznie podnosi ryzyko wystąpienia porażenia poporodowego.
Znaczenie magnezu dla krów w fazie zasuszania
Magnez odgrywa kluczową rolę w gospodarce wapniowej krów mlecznych. Tylko przy odpowiedniej ilości magnezu w organizmie, parathormon może prawidłowo zadziałać na kości i nerki. Jeśli brakuje magnezu, uwalnianie wapnia zostaje zablokowane.
W praktyce dużym problemem jest wysoka zawartość potasu w paszach objętościowych, co wynika na przykład z intensywnego nawożenia użytków zielonych gnojowicą. Potas blokuje bierne wchłanianie magnezu w żwaczu. Aby rozwiązać ten problem, należy podnieść zawartość magnezu w dawce żywieniowej do poziomu co najmniej 0,35 do 0,45% w suchej masie. Bardzo ważne jest przy tym stosowanie źródła magnezu o wysokiej rozpuszczalności (np. magnez w formie zmikronizowanej MiMag firmy SCHAUMANN), co pozwala przełamać blokadę powodowaną przez potas.
Jak ważna jest rola witamin w żywieniu krów w fazie zasuszenia?
Witaminy zabezpieczają odporność krowy, prawidłowy rozwój cielęcia oraz jakość siary (kolostrum).
Witamina A jest niezbędna do ochrony i odbudowy błon śluzowych macicy oraz wymienia. Jej niedobór często prowadzi do zatrzymania łożyska i opóźnia inwolucję macicy po porodzie.
Witamina D3 to bezpośredni partner wapnia. Odpowiada ona za białka, które umożliwiają wchłanianie wapnia w jelitach, stąd kluczowe jest pokrycie zapotrzebowania na ten składnik w dawce żywieniowej. Należy jednak zachować szczególną ostrożność przy podawaniu skrajnie wysokich dawek tuż przed porodem (np. w formie iniekcji) – taka uderzeniowa dawka może przynieść odwrotny skutek i zablokować naturalne mechanizmy regulacyjne organizmu.
Witamina E oraz beta-karoten działają jako silne antyoksydanty i wspierają układ odpornościowy w okresie okołoporodowym. W fazie regeneracji tkanek (inwolucji macicy po porodzie) oraz podczas produkcji siary, poziom witaminy E we krwi krowy drastycznie spada. Udowodniono, że wysokie pokrycie zapotrzebowania na ten składnik (co najmniej 1500 do 2000 mg witaminy E na krowę dziennie w okresie przygotowawczym) zmniejsza pojawianie się zapaleń wymienia (mastitis) po wycieleniu oraz poprawia płodność w kolejnym cyklu.
Jak powinno wyglądać zaopatrzenie w wodę w fazie zasuszania?
Dostęp do wody to jeden z najczęściej lekceważonych czynników w okresie zasuszania, choć ma on ogromny wpływ na pobór paszy oraz DCAB. Krowa potrzebuje około 4 do 5 litrów wody na każdy kilogram pobranej suchej masy paszy. Oznacza to, że krowa w zasuszeniu (w zależności od wagi i zaawansowania ciąży) pobiera dziennie około 11 do 14 kg suchej masy (SM). Wynika z tego, że samo zapotrzebowanie bytowe oraz potrzeby związane z rozwojem ciąży wymagają podania około 50 do 80 litrów wody na krowę dziennie. Należy pamiętać, że prędkość przepływu wody na poziomie 25–30 litrów na minutę ma kluczowe znaczenie, ponieważ właśnie taką ilość krowy potrafią wypić w ciągu jednej minuty. Przez cały czas musi być zapewniony swobodny dostęp do poideł.
Podawanie w okresie zasuszania dawki bogatej w słomę (np. według zasady kompaktowego zasuszania, z dużą ilością pociętej słomy i dodatkiem wody w wozie paszowym) zmienia sposób, w jaki krowy piją wodę:
- Pobór wody z paszą: Ponieważ dawka w wozie paszowym jest często mieszana z dodatkiem wody (aby zapobiec sortowaniu), krowa część wody pobiera już bezpośrednio wraz z paszą
- Wiązanie płynów w żwaczu: Wysoki udział włókna surowego (słomy) w żwaczu wiąże ogromne ilości płynów potrzebnych do procesów trawiennych. Jeśli krowy w okresie zasuszania nie mają pod dostatkiem świeżej wody, strawność włókna drastycznie spada, ruch treści pokarmowej zostaje zahamowany, a pobór paszy gwałtownie się załamuje.
Gdy dzienna dawka żywieniowa zawiera sole kwaśne służące do obniżenia bilansu DCAB, zapotrzebowanie na wodę również wzrasta. Krowy muszą wtedy wypijać nawet o 10–20% więcej wody niż zwykle. Dlatego przez cały czas zwierzęta muszą mieć zapewniony swobodny dostęp do świeżej wody.
Mieszanki paszowe uzupełniające mineralne firmy SCHAUMANN dla krów w okresie zasuszania
Firma SCHAUMANN oferuje różnorodne mieszanki mineralne przeznaczone dla krów w okresie zasuszania. We wszystkich tych produktach zastosowano składnik aktywny MiMag (mikronizowany magnez), aby zapewnić zwierzętom stabilne i bezpieczne źródło tego pierwiastka. Dzięki nawet 8-krotnie wyższej rozpuszczalności, magnez jest wchłaniany szybko i skutecznie, co odgrywa kluczową rolę w profilaktyce porażenia poporodowego. Skuteczność działania MiMag została potwierdzona w badaniach Instytutu ISF Schaumann Forschung, przeprowadzonych we współpracy z Uniwersytetem w Kilonii.
Jakie konkretnie pasze mineralne dla krów zasuszanych oferuje firma SCHAUMANN?
Pasze mineralne RINDAVITAL VK oferują różnorodne rozwiązania dostosowane do różnych wymagań w zakresie żywienia krów w okresie zasuszenia.
- RINDAVITAL VK ONE PLUS łączy składniki zakwaszające z MiMag, AMINOTRACE (organiczne łączenia mikroelementów) oraz ZELLPRO (kompleks chroniący komórki, zawierający składniki o działaniu przeciwutleniającym). Ta pasza mineralna poprawia funkcjonowanie mięśni, płodność oraz ochronę komórek.
- RINDAVITAL VK ONE C PLUS, dzięki łagodnemu zakwaszeniu, zapewnia skuteczną profilaktykę gorączki mlecznej, a dodatkowo zawiera karnitynę chronioną w żwaczu. Karnityna wspomaga metabolizm kwasów tłuszczowych w wątrobie, odciążając ją i przyczyniając się do udanego startu w laktację.
- RINDAVITAL VK ONE CC, dzięki połączeniu chlorku choliny i L-karnityny, zapewnia optymalną ochronę wątroby u krów wysokowydajnych. Chlorek choliny bierze udział w transporcie tłuszczu z wątroby, zapobiegając w ten sposób stłuszczeniu wątroby, które zwiększa ryzyko ketozy.
- RINDAVITAL VK CLASSIC wspomaga żywienie krów w okresie zasuszenia o niskiej zawartości wapnia bez obniżania wskaźnika DCAB. Mieszanka poprawia płodność i odporność krów. Substancje czynne takie jak ZELLPRO i AMINOTRACE wspomagają metabolizm i zapewniają ochronę komórek.
- Preparat RINDAVITAL VK S zapewnia silne zakwaszenie dawki żywieniowej krów w okresie zasuszania i znacznie obniża jej wartość DCAB. Pozwala to skutecznie zapobiegać wystąpieniu gorączki mlecznej u krów.
W ofercie firmy SCHAUMANN znajdują się również inne pasze dla krów zasuszanych
Preparat energetyczny TIRSANA dostarcza szybko przyswajalną energię z glikolu propylenowego, gliceryny, melasy zawierającej izomaltulozę oraz syropu glukozowego. Smaczne połączenie tych składników zapewnia dłuższe i bardziej równomierne dostarczanie energii w porównaniu z samym glikolem propylenowym. Produkt wspomaga metabolizm i zapewnia krowom optymalne wsparcie w wymagającej fazie startowej.
Rys. 4 Porównanie stężenia wolnych kwasów tłuszczowych we krwi po 24 godzinach
Tirsana zapobiega również nadmiernej mobilizacji tłuszczu u krów. W badaniu przeprowadzonym przez Uniwersytet w Lipsku preparat TIRSANA 1312 przyczynił się do obniżenia stężenia wolnych kwasów tłuszczowych we krwi o 28% w porównaniu z grupą kontrolną (rys. 4).
Z kolei preparat RINDAVITAL VARIO S, zawierający kwaśne sole, pozwala w sposób ukierunkowany wpływać na wartość DCAB w dawkach dla krów zasuszanych oraz elastycznie dostosowywać je do zmieniającej się sytuacji związanej z paszą objętościową.
RINDAVITAL VARIO HEPA stanowi wsparcie dla krów zasuszanych w fazie przejściowej. Zawarty w produkcie chlorek choliny w postaci chronionej w żwaczu przyczynia się do usuwania tłuszczu z wątroby. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko stłuszczenia wątroby i krowy mleczne mogą bezpieczniej rozpocząć laktację.
Rys. 5 Wpływ choliny na wydajność mleczną w pierwszych 100 dniach laktacji
W badaniu przeprowadzonym przez ISF Schaumann-Forschung krowy mleczne, dzięki zastosowaniu choliny, dawały więcej mleka dziennie (rys. 5).
Podsumowanie
Aby żywienie krów w okresie zasuszenia przyniosło oczekiwane rezultaty, konieczne jest odpowiednie współdziałanie w zakresie układania dawki żywieniowej i zarządzania stadem. Dzięki odpowiednim koncepcjom żywieniowym i szerokiej palecie produktów firma SCHAUMANN oferuje optymalne przygotowanie krów do kolejnej laktacji. Zapraszamy do kontaktu z doradcą żywieniowym SCHAUMANN POLSKA w celu omówienia indywidualnej strategii dla konkretnego gospodarstwa.
